De Taalstaat: keuvelen, kuieren en kwebbelen

De Taalstaat is een radioprogramma waarin onze taal van alle kanten wordt bekeken. Een onderdeel van de Taalstaat is het Taalloket, waar luisteraars een taalvraag kunnen stellen. Je gaat luisteren naar een fragment over de betekenis en herkomst van drie woorden: keuvelen, kuieren en kwebbelen.

Vragen vooraf
- Ken je de woorden keuvelen, kuieren en kwebbelen?
- Gebruik jij (of iemand in je omgeving) deze woorden wel eens? En zo ja, op welke manier?

Schrijf de drie woorden onder elkaar.
Luister naar het fragment en maak aantekeningen.
Let op: dit is een audiofragment (geen video). Beluister het hier.

Informatie uit je aantekeningen halen
Bekijk je aantekeningen. Geef antwoord op de vragen.
1 Welke twee betekenissen heeft keuvelen?
2 Wat heeft het woord kevel met praten te maken?
3 Welke betekenis van het woord keuvel brengen we nu in verband met lampionnen en snoepgoed?
4 Hoe zijn kuieren en kwebbelen aan hun naam gekomen? 

Soorten aantekeningen
Vergelijk je aantekeningen én antwoorden met die van een klasgenoot. Concludeer welke aantekeningen (woorden, strepen, pijlen, bullets etc.) het beste resultaat geven.

Synoniemen
Noteer zoveel mogelijk synoniemen voor de woorden keuvelen, kuieren en kwebbelen.
Welke synoniemen gebruik jij zelf? Geef ook een aantal voorbeeldzinnen.

Vergeetwoorden
De presentator Frits Spits noemt het woord keuvelen 'een vergeetwoord'. Ga als volgt te werk:
1. Zoek op wat een vergeetwoord is.
2. Kies zelf een vergeetwoord.
3. Verzamel alle vergeetwoorden uit de klas.
4. Doe een stemming met een top 3 als resultaat.
5. Bedenk individueel twee zinnen per vergeetwoord.
6. Gebruik de vergeetwoorden een week lang zo vaak mogelijk en op een logisch moment.
7. Kijk na een week terug: krijgen de woorden een plek in je vocabulaire?

Zit je haircut?!

In december wordt altijd de slechtste slogan van dat jaar gekozen. Voor 2016 is dat 'Zit je haircut', van kapperszaak Local Heroes.

Bespreek onderstaande vragen met een klasgenoot:
- Wat is een slogan?
- Kun je een voorbeeld geven van een slogan? Denk aan een slogan van een bedrijf, of een supermarkt, of misschien heeft je eigen school er wel eentje?

Bekijk het filmpje en beantwoord de vragen.

Vragen bij het filmpje
1. Hoe klinkt de slogan van Local Heroes in het Nederlands?
2. Welk grapje zit er in de slogan?
3. Vind jij dit ook een slechte slogan? Leg uit waarom wel of niet.
4. Deze 'slechtste slogan' werkt voor Local Heroes eigenlijk heel goed! Op welke manier?
5. Wat krijgt de winnaar van de slechtste slogan-verkiezing?
6. Wat bedoelt de kapper met de 'founding father'?

Tegeltje
'De prijs is een heus tegeltje', zegt de verslaggever. Wat voor tegeltje wordt hier bedoeld? Kies uit afbeelding A, B of C.

Verwijswoorden
'De prijs is een heus tegeltje', zegt de verslaggever, heb je die al ontvangen?
Klopt het woord die hier? Leg uit welke stappen je neemt om antwoord te geven.

Tegeltjeswijsheden
Op afbeelding C staat een 'tegeltjeswijsheid'. Wat is dat?
Wat vind je van de boodschap op het tegeltje van afbeelding C?
Gebruiken mensen in jouw omgeving weleens tegeltjeswijsheden? Geef een voorbeeld.

Zelf een slogan bedenken
Stel, het gaat niet zo goed met de kantine van jullie school. Weinig leerlingen kopen er iets, terwijl het aanbod best lekker en gezond is. De leerlingen gaan liever naar de supermarkt, die is om de hoek. Wat de kantine nodig heeft, is een goede slogan!
Bedenk in je groepje een pakkende slogan die ervoor zorgt dat leerlingen hun eten en drinken weer in de kantine gaan kopen.


Alle slechte slogans van 2016 lezen? Kijk op http://www.sloganverkiezing.nl/

Vergistoeristen drie dagen te laat

Ook dit jaar werden er weer 'vergistoeristen' gespot in de hoofdstad. Maar wat zijn dat en waarom komen ze te laat?

Vragen bij het filmpje

1 Wat is een 'vergistoerist'?

2 Welke reden wordt gegeven voor het bestaan van de 'vergistoerist'? 

3 In het filmpje wordt het woord fenomeen gebruikt: Het fenomeen waarbij..... 

Wat betekent dit woord?  

4 Wanneer kwam de eerste 'vergistoerist' naar Nederland? Leg uit hoe je aan je antwoord komt.

5 In het filmpje is een opsomming te horen. Welke?

6 Wat wordt bedoeld met het authentieke Koninginnedaggevoel?

7 Wat is voor jou 'het' Koninginnedaggevoel? Noteer vijf woorden die voor jou het best passen bij Koninginnedag / Koningsdag.  

Woorden - neologisme

Het woord 'vergistoerist' is een neologisme. Leg uit wat dat is.

Vind je het woord 'vergistoerist' goed gekozen? Leg uit waarom wel of niet.  

Bedenk zelf nog een andere grappige term voor de toerist die op de verkeerde dag naar een ander land afreist om feest te vieren.

Gedicht - vormen van rijm

In het woord 'vergistoerist' is een vorm van rijm aan te wijzen. Welke vorm?

Vrijheid geef je door

5 Mei Bevrijdingsdag, 4 mei Dodenherdenking. De Rijksoverheid zendt elk jaar een tv-spotje uit om mensen te informeren over deze belangrijke dagen.  

Vragen bij het filmpje

1 In het filmpje hoor je:
We geven het door aan elkaar, we koesteren 't, herdenken 't, we vieren het, omdat het misschien wel het belangrijkste is dat we hebben
Naar welk woord verwijst het en 't in deze zinnen?

2 Wat betekent koesteren? Bedenk drie woorden die je erbij vindt passen. 

3 Sommige woorden in de zinnen van 1 (doorgeven, koesteren, herdenken, vieren) passen bij de beelden in het filmpje. Op welke manier?

Schrijven - slogan 
Vrijheid geef je door is de slogan van dit filmpje. Leg uit wat een slogan is.
Leg in je eigen woorden uit wat de slogan Vrijheid geef je door volgens jou betekent.
Welk beeld is gekozen bij de slogan? Leg uit op welke manier het beeld bij de slogan past.
Bedenk samen met een klasgenoot nog een nieuwe slogan over vrijheid.

Koningsdag in New York

Ook in New York wordt Koningsdag gevierd, maar dan wel al op 24 april. Afgelopen zondag dus.

Vraag vooraf
Bespreek de volgende vragen met een klasgenoot. Vier jij Koningsdag? Wat ga je doen en met wie?

Vragen bij het filmpje
1 In de eerste 8 seconden van het filmpje zie je typisch Nederlandse dingen voorbijkomen. Noteer er zoveel mogelijk en vergelijk je lijstje met een klasgenoot.
2 De zeezeiler Luc Overtoom zegt: 'Het is alsof de tijd een beetje teruggaat...' Hoe legt hij dat uit?
2b In zijn verhaal gebruikt hij meerdere synoniemen voor aankomen. Welke?
3 Waarom wordt Koningsdag in New York al op zondag 24-04 gevierd?
4 Volgens Rob de Vos is Koningsdag 'een visitekaartje' voor Nederland in New York. Wat bedoelt hij daarmee?
5 Volgens Rob de Vos wil Nederland graag uniek zijn. Wat bedoelt hij daarmee?
5b Ben jij het eens met Rob? Leg ook uit waarom je dat vindt.

Woorden - uitdrukkingen
Luc Overtoom zegt: 'Hier aankomen op Koningsdag is alsof het rondje gesloten is.'
Welke uitdrukking bedoelt hij hier waarschijnlijk? Kies een antwoord en leg ook uit wat de uitdrukking betekent.
A Het cirkeltje is rond.
B Het cirkeltje is perfect. 
C Het cirkeltje is gesloten.