Challenge: stoppen met challenges!

YouTube wil af van de vele challenges en pranks die op hun platform verschijnen.
Waarom en over wat voor challenges hebben we het?

Vraag vooraf
Weet je wat challenges en pranks zijn?
Heb je zelf wel eens meegedaan aan een challenge of een prank?

Bekijk de video tot minuut 3:03 en beantwoord de vragen



Vragen bij de video
1 Welke voorbeelden van gevaarlijke challenges komen voorbij?
2 YouTube kan 'strikes' uitdelen. Wat is een strike?
3 Voor welke overtreding kregen YouTubers al langer strikes?
4 Voor welke overtreding kunnen ze sinds twee jaar een strike krijgen?
5 Waarom zou een populaire YouTuber zich aan de regels houden?

Woorden
Hoe zegt de presentator dat YouTube regels strenger wil maken?
Wat bedoelt de presentator met 'Wat betekent dat concreet?
Kind Alert vertelt dat YouTube manueel video's bekijkt. Wat betekent dat?

Jouw mening
Wat vind jij: ligt de verantwoordelijkheid bij de YouTubers of bij de kijkers? Onderbouw je mening met twee argumenten.

Horrorclowns

Op meerdere plekken in Nederland zijn 'killerclowns' of 'horrorclowns' gesignaleerd. Het fenomeen is overgewaaid uit Amerika. Als clowns verklede mensen jagen jong en oud de stuipen op het lijf.

Praat met een klasgenoot. Heb je het nieuws gehoord over de 'killerclowns'? Wat weet je erover?

Lees eerst de vragen 1 t/m 6 goed door. Bekijk daarna het fragment.




Vragen bij het fragment:

1. 'Daarmee is de trend van de horrorclowns nu ook overgewaaid naar Nederland', zegt de presentator. Waar verwijst daarmee naar?
2. Wat zijn pranks?
3. Waarom kunnen we zo langzamerhand niet meer spreken van 'grappenmakerij'?
4. Hoe verklaart de psycholoog het gedrag van de horrorclowns?
5. Welke twee elkaar opvolgende gebeurtenissen zorgden voor een toename van mensen met coulrofobie (angst voor clowns)?
6.  Welke metafoor gebruikt de presentator aan het eind van het filmpje?

Woorden - zou en zouden
Met de verleden tijd van 'zullen' kun je je verschillend uitdrukken. Bekijk de zinnen.
Herschrijf de zinnen zonder 'zou' en 'zouden'.
- De clown zou een 11-jarige jongen ernstig hebben bedreigd.
- Clowns zouden leuk moeten zijn.
- Wat zou je moeten doen als je een clown tegenkomt?

Je mening geven
Wat vind jij van de trend van de horrorclowns: een geintje of een serieus probleem? Geef je mening en onderbouw die met twee argumenten.

Prank
Bedenk zelf een passend Nederlands woord voor de term prank.

Woordspot: opbeurend

'Een handstand is een natuurlijke humeurverbeteraar. Het bloed dat naar je hoofd stroomt tijdens een handstand heeft een kalmerend en opbeurend effect.' (Elle.nl)

De zomer is begonnen, maar dat is aan het natte weer in Nederland nog niet goed te zien. Toch noemt de interviewer in dit filmpje het weer opbeurend. Is hij serieus?



Opdracht:
Je kunt ook iemand opbeuren ('opvrolijken'). Als iemand anders dit bij jou doet, dan word je opgebeur... Welke letter hoort er op de drie puntjes te staan?
De letterlijke betekenis van opbeuren is 'optillen, omhoogbrengen'. Je zou dus kunnen zeggen dat je iemand van een negatieve sfeer naar een 'hogere sfeer' brengt als je hem of haar opbeurt. Hoe kan iemand jou opbeuren als je verdrietig bent?
Beuren zit ook in een ander gebruikelijk werkwoord. Qua betekenis is het verband met opbeuren niet meer duidelijk, maar in de vorm dus wel. Welk werkwoord is dat?

Mooi weer of niet, het is zomer! Tijdens de zomervakantie verschijnt er geen Woordspot. In het nieuwe schooljaar zijn we weer terug. Fijne vakantie!

Naar de complete Woordspot

Woordspot: prototype

'Boston Dynamics presenteert een nieuwe robot. Het gaat om een volledig elektrische robotgiraf met het formaat van een Duitse herder die huishoudelijk werk kan verrichten met z'n hoofd en nek. Voordat je al je arme honden en katten naar een asiel brengt, moet je weten dat de SpotMini nog in een prototype-fase is.' (ZDNet)

Misschien is het voor jou ook een ergernis: dat je je fiets niet goed in een fietsenrek krijgt omdat aan de fietsen ernaast allerlei grote dingen zitten, zoals bakken, kratten, stoeltjes, windschermen en rekjes. In dit filmpje laat een man het prototype van zo'n fiets zien.



Opdracht:
Met een prototype wordt ook weleens een mens bedoeld. Wat betekent prototype in de zinnen hieronder?
- Mijn oom is het prototype van een verstrooide professor: hij is heel slim, maar hij vergeet altijd afspraken.
- David is het prototype van de nerd die altijd achter de computer zit.

Wat denk je dat prototypisch betekent? Bijvoorbeeld in: 'Hij speelde in dat toneelstuk de prototypische slechterik'?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: ontpoppen

'Het zijn zware tijden voor Keagan, de stoere berberaap die een paar weken geleden naar Apenheul kwam. De bedoeling is dat hij de nieuwe baas van de groep wordt en voor nageslacht zorgt. De vrouwen gedragen zich echter niet als bekoorlijke schonen, maar ontpoppen zich als ware bitches.' (de Stentor)

De megatrap in Rotterdam ontpopte zich in korte tijd tot een enorme publiekstrekker. Mensen stonden in de rij om de trap te beklimmen. Waarom lijkt het gekker om in de rij te staan voor een trap dan voor bijvoorbeeld een attractie in een pretpark of een popconcert?



Opdracht:
Bij het werkwoord ontpoppen staat steeds het woord zich. Wat is de woordsoort van dit woord?
a. wederkerig voornaamwoord
b. wederkerend voornaamwoord
c. onbepaald voornaamwoord

De oorspronkelijke betekenis van ontpoppen is 'als vlinder uit de pop kruipen'. Daarvoor heeft een rups zich eerst 'verpopt'. Wat is precies een pop?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: stimulans

Taal aan Zee, een organisatie die taallessen geeft aan immigranten en vluchtelingen, kreeg vrijdag bezoek van koningin Máxima. De directeur is daar erg blij mee: "We zien al dat ze hun best doen om te integreren, de taal te leren en hun toekomst in Nederland op te bouwen. En zo'n bezoek kan daar alleen maar een stimulans voor zijn." (Den Haag FM)

In dit filmpje wordt verteld over het bezoek van koningin Máxima aan de vluchtelingen en migranten die taallessen krijgen. Waarom kan het bezoek van de koningin een extra stimulans zijn om goed Nederlands te leren?



Opdracht:
Bij het zelfstandig naamwoord stimulans hoort het werkwoord stimuleren. Vul in de volgende tekst de juiste vormen van dit werkwoord in.
Mijn ouders hebben me vroeger altijd … om goed te studeren. Maar ze … me ook om leuke dingen te doen, zoals sporten en naar de bioscoop gaan. Ze waren hierbij trouwens niet te streng hoor: als je iemand wilt …, moet je niet te dwingend overkomen.

'Stimulerende middelen' zijn in topsport verboden. Wat zijn dat?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: interactie

De beroemde spelshow Rad van Fortuin komt binnenkort weer op tv. Anders dan in de jaren 90 van de vorige eeuw zal er nu interactie zijn met het publiek. (Televizier)

Tegenwoordig vindt veel interactie plaats via computers, tablets en telefoons. Maar hoe zou het zijn om daarnaast helemaal geen 'fysieke interactie' meer te hebben: dus mensen helemaal niet meer in het echt zien en spreken? Tim Teunissen uit Den Bosch onderzocht het voor een schoolproject. Denk jij dat je het zou volhouden om vijf dagen lang geen mensen in het echt te zien?



Opdracht:
Het woorddeel inter komt oorspronkelijk uit het Latijn en betekent 'tussen'. Interactie is 'actie tussen mensen'. En internationaal bijvoorbeeld betekent 'tussen verschillende naties (= landen en volken)' - denk aan een internationaal voetbaltoernooi. Wat is een intercitytrein?

De woorden interactie, internationaal en intercity heeft het Nederlands niet rechtstreeks uit het Latijn geleend maar uit een andere taal. Welke taal?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: overdonderd

De megatrap bij Rotterdam Centraal trekt veel publiek. De organisatie achter de trap, Rotterdam Viert de Stad, is overdonderd door het grote succes. (Metronieuws.nl)

Maaike van Herwaarden uit Arnhem is afgelopen zaterdag in het radioprogramma De Taalstaat uitgeroepen tot de Beste Leraar Nederlands van 2016. Ze is compleet overdonderd, vertelt ze in dit filmpje. Ze zegt ook dat Nederlands het allertofste schoolvak is, en dat taal erg belangrijk is, omdat je het bij alle andere vakken nodig hebt. Ben jij het daarmee eens?



Opdracht:
Als je overdonderd bent, kan het om een positieve of een negatieve verrassing gaan. Geef bij elke voorbeeldzin hierboven aan of het om iets positiefs of negatiefs gaat.

Het werkwoord overdonderen betekent 'zó veel indruk maken dat iemand anders niets meer kan zeggen of er niets meer tegen in kan brengen'. In overdonderen zit het woord donder. Wat heeft het donderende geluid van onweer met overdonderen te maken?
Ken je de woorden opdonderen en bedonderen? En wat gebeurt er als iets omdondert?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: verwezenlijken

Manchester United en Louis van Gaal hebben maandagavond bevestigd dat de Nederlandse coach ontslagen is bij de Engelse topclub. "Ik ben erg teleurgesteld dat ik ons vooropgestelde driejarenplan niet zal kunnen verwezenlijken", laat Van Gaal weten. (Nieuwsblad.be)

Twee Tilburgse studenten doen voor hun opleiding 'sociaal-cultureel werk' een project waarbij ze wensen verzamelen. Eén wens zal worden verwezenlijkt. Hoe lijkt het jou om dit project te doen: leuk, moeilijk, nuttig?



Opdracht:
Overgankelijke werkwoorden zijn werkwoorden die met een lijdend voorwerp worden gecombineerd. Onovergankelijke werkwoorden worden juist niet met een lijdend voorwerp gecombineerd. Is verwezenlijken een overgankelijk of onovergankelijk werkwoord? Lees ook de uitleg op https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/overgankelijk-en-onovergankelijk.

In verwezenlijken zit het woord wezenlijk, dat 'werkelijk bestaand' betekent. In bepaalde zinnen kun je wezenlijk vervangen door essentieel of belangrijk. Bijvoorbeeld: 'Tina werkt al vijf jaar in de supermarkt, en Jesse begint net; dat is een wezenlijk verschil.' Stel je voor dat jij de supermarkt bezoekt. Hoe zou je kunnen zien dat er een wezenlijk verschil is tussen Tina en Jesse?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: nuchter

Douwe Bob heeft het Eurovisiesongfestival in het Zweedse Stockholm zaterdag niet gewonnen. Velen hadden beter verwacht, maar onder anderen zanger Frans Bauer bleef nuchter: "We mogen trots zijn", twitterde hij. (Omroep Brabant)

Iedereen lift een beetje mee op het succes van autocoureur Max Verstappen. Zelf zit hij er nuchter bij op zijn vlog.



Opdracht:
Nuchter betekent: 'rustig en zakelijk', 'koel, niet emotioneel'

Nuchter heeft ook de betekenis 'met een lege maag, (’s ochtends) nog niet gegeten en gedronken hebben'. Op een nuchtere maag, zoals dat ook wel wordt genoemd, kun je beter geen zware dingen eten.
- Wat zou jij nooit kunnen eten op een nuchtere maag?
- Patiënten in een ziekenhuis wordt soms gevraagd 'nuchter' te blijven. Wanneer?

Nuchter betekent ook 'geen of niet te veel alcohol hebben gedronken'.
- Noem een situatie waarin mensen verplicht nuchter moeten zijn.
- Wat is het tegenovergestelde van nuchter in deze betekenis?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: leedvermaak

Niet alleen in Zwolle werd er zondag gejuicht toen Ajax op de valreep het kampioenschap verspeelde bij De Graafschap. Ook in Rotterdam en Enschede was het leedvermaak groot. (AD)

Maartje heeft het in dit filmpje over het leedvermaak dat je hebt als je naar de audities van sommige Idolskandidaten kijkt. Ze zorgt eerst ook zelf voor vermaak door te laten zien hoe haar eigen auditie zou gaan.



Opdracht:
a. Welke tegenstelling bevat het woord leedvermaak?
b. Van welk werkwoord komt vermaak? Maak een zin met dit werkwoord.
c. Wat betekent de uitdrukking lief en leed met elkaar delen?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: zwichten

Angela Merkel heeft vrijdag bekendgemaakt dat de Duitse regering toestemming geeft voor een strafrechtelijk onderzoek naar komiek Jan Böhmermann, wegens het beledigen van de Turkse president Erdogan. Merkel zwicht voor de Turkse druk. (Elsevier)

Gisteren kwam in het nieuws dat een rijexaminator (iemand bij wie je je rijexamen doet) mensen tegen betaling heeft laten slagen. Enkele rijschoolhouders hadden hem een paar keer gevraagd om dit te doen (want daar zouden zij zelf ook geld mee verdienen), en uiteindelijk zwichtte hij.



Opdracht:
Zwichten is een erg oud woord. Het kwam begin 1400 al voor in de betekenis 'tot rust brengen/komen, ophouden'. Welk ander Nederlands werkwoord is denk je van oorsprong een variant van zwichten, als je kijkt naar die oude betekenis?
a. zwiepen
b. zwijgen
c. zinken

Heb jij je weleens laten verleiden om iets te doen terwijl je het eigenlijk niet wilde? Waardoor liet je je overhalen?

Naar de complete Woordspot

Woordspot: recreant

Er wordt gezegd dat de organisatie van de marathon van Rotterdam de laatste jaren minder belang hecht aan topprestaties, omdat ze vooral winst wil maken. Recreanten leveren geld op, toplopers kosten geld. (Volkskrant)

Recreanten die een marathon lopen, krijgen vaak last van een blessure. Sommige al bij de trainingen, zoals deelnemer Wim.



Opdracht:
Recreant heeft ook de algemene betekenis 'iemand die iets voor zijn lol en ontspanning doet in zijn vrije tijd'. De specifiekere betekenis met betrekking tot sport is hiervan afgeleid.
Er zijn drie woorden die samenhangen met recreant in de algemene betekenis: recreëren, recreatie en recreatief.
a. Geef de woordsoort van deze drie woorden.
b. Vul in de tekst hieronder de juiste vormen in op de puntjes.
Buiten de stad is een natuurgebied dat geschikt is voor recr... Je kunt er op allerlei manieren recr...: je kunt er zwemmen, vissen en zelfs kamperen. De ideale plek dus voor wie recr... bezig wil zijn. Er wordt dan ook volop gerecr...

Wat is jouw favoriete recreatieve uitje?

Naar de complete Woordspot

Studeren en ondernemen

Jos studeert en heeft ook al een eigen bedrijf. De concurrentie onder afstudeerders is groot, zegt hij, dus je moet je wel kunnen onderscheiden.

Vragen bij het filmpje

1 Welke drie componenten worden gecombineerd in het bedrijf van Jos?
2 Welke opleidingen kun je koppelen aan deze drie componenten?
3 Er studeren jaarlijks 150 studenten af aan de opleiding van Jos. Je moet je dus kunnen onderscheiden. Wat bedoelt Jos daarmee?
4 Jos heeft het over een 'pittige taak'. Op welke combinatie doelt hij hier?
5 Hoe ga jij je onderscheiden straks, als je studeert?

Uitdrukkingen - je ding doen
Jos heeft het over lekker z'n ding doen. Leg in je eigen woorden uit wat deze uitdrukking betekent.
Vind je de uitdrukking meer spreektaal of meer schrijftaal? Leg je antwoord uit.
Stel, de uitdrukking wordt opgenomen in het woordenboek onder het woord 'ding'. Schrijf een geschikte woordenboekomschrijving voor de uitdrukking. Kies klassikaal de beste.

Stijl - pleonasme of tautologie
Jos heeft het over 'mijn eigen omgeving'. Is hier sprake van een pleonasme of een tautologie? Leg je antwoord uit.

Woordspot: in acht nemen

Bij aanslagen in Brussel op luchthaven Zaventem en bij metrostation Maalbeek zijn dinsdagochtend doden en gewonden gevallen. Onder meer in de milieucommissie is een minuut stilte in acht genomen voor de slachtoffers. (Nieuwsblad.be)

Hoewel schoonheidsspecialisten alle veiligheidsmaatregelen in acht nemen, zoals Carolien in dit filmpje, mogen ze binnenkort geen tattoos meer 'weglaseren': alleen echte artsen mogen dit dan nog doen. Wat vind jij daarvan?



Opdracht:
Het woord acht is niet alleen een getal (7 + 1), maar het heeft ook de betekenis 'op­let­tend­heid, aandacht'. In die betekenis komt het voor in allerlei combinaties met een werkwoord, zoals in acht nemen. Andere vergelijkbare combinaties zijn acht slaan en acht geven op iets. Daarnaast bestaat de combinatie jezelf / je gezondheid in acht nemen.
Lees de volgende zinnen, en geef de betekenis.

1. Na zo'n heftige gebeurtenis moet je jezelf in acht nemen.
2. Als hij ondanks zijn ziekte oud wil worden, moet hij zijn gezondheid in acht nemen.

Van in acht nemen kun je het zelfstandig naamwoord inachtneming afleiden.
Lees het advies op de website van Onze Taal. Er wordt uitgelegd dat een zelfstandig naamwoord bij een werkwoordelijke combinatie als in acht nemen alleen aan elkaar wordt geschreven als het een échte afleiding is. Wanneer is er dan geen sprake van een echte afleiding, en blijven de spaties staan?

Naar de complete Woordspot

PSV'ers misdragen zich in Madrid

Fans van de voetbalclub PSV hebben zich, voorafgaand aan de wedstrijd tegen Atletico, ernstig misdragen in Madrid (Spanje). In Europa is er enorme ophef over ontstaan.

Vragen bij het filmpje

1 Over welk gedrag van de PSV'ers is een Europese rel ontstaan?
2 Europa kijkt verbijsterd naar het gedrag van de PSV-fans. Vind je dit woord passend als reactie op het gedrag van de supporters? Leg je antwoord uit.
3 Welke woorden komen bij jou op als je de beelden bekijkt? Kies er drie.
4 Welk woord beheerst de discussie in Spanje?
5 Met welk spreekwoord probeert de supportersvereniging van PSV zich te verdedigen?

Woorden -  woorden kiezen
Werk samen met drie klasgenoten. Noteer alle woorden die jullie hebben genoteerd bij vraag 3. Leg elkaar uit waarom je ze kiest. Kies samen drie woorden die het sterkst jullie gevoelens en gedachten bij de beelden weergeven.

Spelling - leestekens
Op welke twee manieren wordt in de vragen verwezen naar de fans van PSV?
Welke leestekens worden hier gebruikt en welke regels voor het gebruik hiervan ken je?

Salah Abdeslam opgepakt

Eén van de daders van de aanslagen in Parijs, Salah Abdeslam, is opgepakt in Brussel. Hij verschanste zich in de wijk Molenbeek, in Brussel.

Vraag vooraf
Wat weet je over de terreurverdachte Salah Abdeslam en de aanslagen in Parijs?
Praat erover met een klasgenoot.

Bekijk het filmpje hier.

Vragen bij het filmpje
1 De terreurexpert zegt dat in Molenbeek sprake is van burgerlijke ongehoorzaamheid. Wat bedoelt hij daarmee?
2 Mensen in Molenbeek hebben hun redenen om Salah Abdeslam niet te verraden.  Hoeveel redenen worden genoemd?
2a Met welk signaalwoord start de expert het opnoemen van de redenen?
3 Eén van de redenen luidt: Sommige mensen hebben er geen belang bij om met de politie te praten. Welke suggestie zit er in deze zin verborgen?
4 Waardoor kwam de politie Salah Abdeslam onder andere op het spoor?

Gedicht - Beeldspraak
Welke vorm van beeldspraak gebruikt de documentairemaker om de verblijfssituatie van Salah Abdeslam in het 'safe house' in Vorst te omschrijven? Noteer ook de beeldspraak.
De expert sluit daar later, als hij het uiterlijk van Abdeslam omschrijft, goed bij aan. Met welk woord?

Woordspot: aftrap

Vijfhonderd dansende kinderen waren maandagochtend in het Barneveldse Schaffelaartheater voor de aftrap van 'Samen staan we sterk tegen pesten'. (Barneveldse Krant)

Aftrap komt ook voor in het werkwoord aftrappen. Bijvoorbeeld: 'De boekenweek is afgetrapt!'



Opdracht:
Aftrap heeft een ruime betekenis, want het kan om de start van van alles gaan: een sportwedstrijd, muziekevenement, campagne op school, enz. Vroeger had het een specifiekere betekenis. Kijk naar de voorbeeldzinnen.
• Vijf seconden na de aftrap scoorde Ajax al het eerste doelpunt.
• Gisteren werd de aftrap gegeven voor de landelijke Week van het geld.
• De burgemeester verzorgde de aftrap van de zangwedstrijd.

Waar is het woord denk je ontstaan?
a. In het voetbal.
b. In de bankenwereld.
c. In de muziek.

Dat af- in aftrap de betekenis 'beginnen' heeft, komt doordat het een vertaling van het Engelse kick-off is: af lijkt op off, dat die betekenis heeft (en kick betekent 'trap(pen)'). In 'echt' Nederlandse woorden zorgt af- er vaak voor dat je juist aan het einde van iets denkt: afmaken, afraffelen. Weet jij nog een voorbeeld?

Naar de complete Woordspot

De discodel...jammie!

Na het patatje kapsalon is er een nieuwe hit gesignaleerd in het snackcircuit: de discodel. Een discodel is een frikadel met mayonaise en....discodip!

Vragen bij het filmpje

1 Welk synoniem voor hype hoor je aan het begin van het filmpje?

2 De bedenkers van de discodel leggen uit dat ze steeds 'nieuwe projecten' bestelden. Wat bedoelen ze daarmee?  

3 Welke extra smaaksensatie biedt de discodel ons? 

4 De laatste proefpersoon noemt twee tegengestelde eigenschappen van de discodel. Welke? 

5 Ga jij de discodel een keertje bestellen? Leg uit waarom wel of niet. 

Woorden 

Bedenk samen met een klasgenoot zoveel mogelijk gekke combinaties uit de snackbar. Kies de leukste en geef die een naam. 

Verzamel alle namen en houd een wedstrijd. Welke gekke snack gaat het winnen? 

Lezen - tekstdoel

Welk doel vind je het beste bij dit filmpje passen? 

A Dit filmpje geeft de kijker informatie over een nieuwe snack. (informeren)

B Dit filmpje spoort de kijker aan de nieuwe snack te gaan proberen. (activeren)

C Dit filmpje wil de kijker aan het lachen maken met iets nieuws op snackgebied. (amuseren)

Woordspot: ludiek

'Op het festival volgt bij het laatste nummer van elk orkest nog een ludiek onderdeel: met een pistooltje schieten op muzieknoten.' (BN DeStem)

Vandaag houden studenten een ludieke protestactie: het 'NK treinreizen in de spits'.



Opdracht:
Ludiek is heel toevallig in onze taal gekomen. In 1938 gebruikte Johan Huizinga het woord tijdens het schrijven van een boek. Hij wilde een wat deftiger en wetenschappelijker woord gebruiken dan speels, en koos er toen voor om een Nederlandse afleiding van het Latijnse woord ludus te maken, dat 'spel' betekent. Dit was ook al in het Frans gebeurd: in die taal bestaat ludique. Ludiek werd daarna steeds bekender, en is inmiddels een algemeen woord.
- Als je weet dat inter 'tussen' betekent, wat denk je dan dat interludium betekent? Bijvoorbeeld in de zin: 'Als het decor wordt veranderd, speelt het orkest een interludium.'
- Heb jij weleens zelf een woord bedacht? Hoe zou je jouw woord bij een groot publiek bekend kunnen maken?

Naar de complete Woordspot